2008-02-11 13:48:47
2000 онд Говь ХК дээр нэг семинар болсон юм. Олон хүмүүс илтгэл тавьсны дотор Японы тошиба корпорацийн захирал гэх нэг цав цагаан толгойтой, нэг өвгөн байсан. Тэр үед би ч бага байж, тэр өвгөний ярианаас их олон зүйлийг ойлгож авсан юм даа.
Тэр өвгөн дэлхий 2-р дайны дараах япон оронд өсөж төрсөн. Ядуу зүдүү амьдарч байсан. Япон орон тэр аяараа дайнд ялагдаж, олон мянган хүнээ алдаж, 2 том хотоо бүрмөсөн арчуулж, олон улсад дайны төлбөр төлөх өртэй болж, дээрээс нь Америк гэх мэтийн дарангуйлагч гүрнүүд дээрэнгүй бодлогоо ил тод явуулж, хүн ардыг нь зовоож байсан цаг юм.
Манай улсын эдийн засаг, улс төрийн систем солигдсон ерээд онд төсвийн минь зохих хувийг бүрдүүлж, монголыг тэжээж байсан хоёрхон үйлдвэрийн нэг болох Говь комбинатыг ч Япончууд дайны төлбөрт барьж өгсөн билээ.
Тэр хүнд үед тийм хэцүү амьдралыг туулсан тэр хүнд тухайн үед хүсэл мөрөөдлийн гал харин унтраагүй байсан гэдэг. Сургуулиасаа гэрлүүгээ хол газар явган явж харьдаг, тэр алхах хугацаа түүний мөрөөдөлдөө умбах хугацаа байсан гэсэн. Мөрөөдөөд л алхаад л, ирээдүйгээ дотроо төсөөлөн, түүндээ баясч, жаргалтай байсан байна.
Ямар ч байсан тэр хэцүү үе ард өнгөрч, өдгөө япон улс дэлхийн нэгдүгээрт бичигдэх хөгжилтэй улс болсон нь бидэнд ил болжээ. Энэ их хөгжил дэвшлийг хийхэд биечлэн оролцож, гардан байгуулж, сэтгэж хөгжүүлж байсан хүний нэг нь тэр өвгөн билээ.
Үүнээс би хүн ядуу байх нь гутамшиг биш, харин хүсэл мөрөөдөлгүй байх нь гутамшиг гэдгийг ойлгож авсан юм.
Мөн тэр өвгөн 60 жилийн өмнөх амьдралаа, тэр үеийн шинжлэх ухаан технологийн хөгжил зэргийг өнөөгийнхтэй харьцуулан, ярьж байсан ба 60 жилийн өмнө бол барагтай өвчин туссан байхад эдгээж чадалгүй хүмүүс үхдэг байжээ. Одоо харин бүх төрлийн өвчинийг найдвартай хурдан эдгээдэг болсон. Мөн бусад шинжлэх ухаан, байгаль шинжлэл, сансар судлал, мэдээллийн ШУ, техник технологи зэрэг бүгд үсрэнгүй ХӨГЖСӨН БА 60 жилийн өмнөхтэй харьцуулахад ихээхэн боломжыг хүмүүс бидний өмнө нээж өгсөн байна. Энэ нөхцөлд бид өвдөнө, үхнэ гэж бараг байхгүй болно. Магадгүй дахиад 60 жил өнгөрөхөд ШУ хэд дахин хөгжих бөгөөд тэр үед хүн төрөлхтөн мөнх амьдрах байх гэж ярьсан юм._
Би их гайхлаа. Дөнгөөд 20 хүрч явсан миний бие өөрийгөө аль эрт хөгширсөнд тооцдог байсан бөгөөд тэр сэтгэлгээгээ дагаад алхаа гишгээ ч удаашираад, намба сууж эхлэж байсан цагсан. Тэгээд ч бас монголчууд маань юу гэж ярьдаг билээ. "Монгол хүн 60 хүрч ухаан суугаад, 61-тэйдээ насбардаг" гэж. Энэ ч бас үндэсгүй биш. Статистик эмхэтгэлээс харвал монгол хүний дундаж наслалт 63 ба хэдэн жилийн өмнө бол 61 байсан нь гарцаагүй. Хувьсгалын өмнөх жилүүдэд бол 34 байсан гэдэг. Монгол улсын засгийн газар ч үүнийг нарийн тооцоолж Иргэдээ 60 хүртэл нь ажиллуулаад тэтгэвэрт гаргахад алдагдалгүй гэдгийг бодсон байгаа юм. дөчөөд жил ажилласан хүнд 3 жил тэтгэвэр өгчихөд яахав дээ тиймээ. тийм.
БИ ч гэсэн монгол хүн мөн тул иймэрхүү сэтгэлгээтэй байлаа. ХАрин тэр цав цагаан толгойтой жар гарсан япон өвгөн юу гэж сэтгэж байсан гээч. Мөнхрөх тухай. Гэхдээ бүр амьдралын туршлага, ШУТехногийн дэвшлийн хөгжлийг барин тавин
нотолж байгаад шүү. Мөн өөрөө яг ингэж хэлсэн юм. "Миний амьдралын ихэнх хугацаа миний өмнө байгаа" гэж. Ингэж хэлэх монгол залуу хүмүүс хэд байгаа бол.
Үүн дээр л япон монгол хоёр сэтгэхүйн онцлог их байгаа юм даа.
Энэ үгнээс нь би 2 зүйлийг ухаж авлаа.
1-рт. Сэтгэхүйн энэ онцлог бидний амьдралын чанарт нөлөөлж байна.
2-рт, Хэрвээ энэ өвгөн 60 жил амьдрахдаа хориод жилийг нь өсөж том болох, сурах боловсрох гэх мэтдээ зарцуулаад 40 жилээ хийж бүтээхдээ зарцуулахад оргүй хоосноос энэ их баялгийг бүтээж чадсан юм бол одоо энэ их баялаг, нөөц, мэдлэг, туршлага, нэр хүнд дээрээ түшиглээд дахиад 60 жил амьдарвал юу юуг хийж дуусгах бол. Лав надад хийх юм үлдээхгүй нь гэж бас айж билээ.
Заза энэ бол оршил байлаа.
Харин тэр өвгөн Японы түүх үүсэл гарлын тухай ярихдаа эхлээд нийт хүмүүсээс асууж билээ. Монгол хүмүүс хөх тамгатай төрдөг. Солонгос хүмүүсийн бас зарим хувь нь /буюу 40 орчим хувь гэсэн байхаа/ хөх тамгатай байдаг гэнэ. Харин Япон хүмүүст хөх тамга байдаг уу гэж асууваа.
Би өөрийн судалсан өчүүхэн зүйлдээ итгэж байсан тул хамгийн түрүүн гар өргөөд тийм байх үндэсгүй гэж хариулсан юм. Хубилай хааны цэргүүд японруу нэвтэрч чадаагүй шүү дээ. Хэдхэн хүмүүс эрэг дээр буугаад, амьд үлдэж нутгийн иргэдийн дунд шингэсэн боловч өдгөөгийн 120 сая хүний нэг хувьд ч хүрэхгүй биз гэж бодож амжиж байгаа юмаа. Бусад хүмүүс хариулсангүй билээ. Гэтэл тэр өвгөн Япон хүмүүс 100 хувь хөх тамгатай төрдөг гэж хэллээ. Би гайхлаа. Яагаад.
Тэгтэл би дөнгөж 700 зуун жилийн тэртээг харж тэгэж хэлсэн бол Япончууд гэдэг маань 2000-3000 жилийн өмнөөс Монголын газар нутгаас нүүдэллэсэн бидний нэг хэсэг юм гэнээ. Үүнийг тэр өвгөн буюу япон хүн өөрөө хэлсэн билээ.
Эндээс дахиад л нэг зүйлийг ухаж авав. Мэдлэг хэзээ ч төгс байдаггүй юм. Сурсан мэдсэн зүйл болгон чинь чамайг хичнээн их юм мэддэггүйг л ойлгуулдаг болохоос, мэдээд дуусчихдаг зүйл огт биш гэдгийг.
Гэх мэтчилэн л юм ойлгож авсан боловч тогтоодоггүй, цоорхой сав тул өвгөний нэрнээс өгсүүлээд олон зүйлийг савны цоорхойгоор алдсандаа, мулгуу толгойгоо балбавч нэмэр нэгэнт өнгөрчээ.
Тэр өвгөн дэлхий 2-р дайны дараах япон оронд өсөж төрсөн. Ядуу зүдүү амьдарч байсан. Япон орон тэр аяараа дайнд ялагдаж, олон мянган хүнээ алдаж, 2 том хотоо бүрмөсөн арчуулж, олон улсад дайны төлбөр төлөх өртэй болж, дээрээс нь Америк гэх мэтийн дарангуйлагч гүрнүүд дээрэнгүй бодлогоо ил тод явуулж, хүн ардыг нь зовоож байсан цаг юм.
Манай улсын эдийн засаг, улс төрийн систем солигдсон ерээд онд төсвийн минь зохих хувийг бүрдүүлж, монголыг тэжээж байсан хоёрхон үйлдвэрийн нэг болох Говь комбинатыг ч Япончууд дайны төлбөрт барьж өгсөн билээ.
Тэр хүнд үед тийм хэцүү амьдралыг туулсан тэр хүнд тухайн үед хүсэл мөрөөдлийн гал харин унтраагүй байсан гэдэг. Сургуулиасаа гэрлүүгээ хол газар явган явж харьдаг, тэр алхах хугацаа түүний мөрөөдөлдөө умбах хугацаа байсан гэсэн. Мөрөөдөөд л алхаад л, ирээдүйгээ дотроо төсөөлөн, түүндээ баясч, жаргалтай байсан байна.
Ямар ч байсан тэр хэцүү үе ард өнгөрч, өдгөө япон улс дэлхийн нэгдүгээрт бичигдэх хөгжилтэй улс болсон нь бидэнд ил болжээ. Энэ их хөгжил дэвшлийг хийхэд биечлэн оролцож, гардан байгуулж, сэтгэж хөгжүүлж байсан хүний нэг нь тэр өвгөн билээ.
Үүнээс би хүн ядуу байх нь гутамшиг биш, харин хүсэл мөрөөдөлгүй байх нь гутамшиг гэдгийг ойлгож авсан юм.
Мөн тэр өвгөн 60 жилийн өмнөх амьдралаа, тэр үеийн шинжлэх ухаан технологийн хөгжил зэргийг өнөөгийнхтэй харьцуулан, ярьж байсан ба 60 жилийн өмнө бол барагтай өвчин туссан байхад эдгээж чадалгүй хүмүүс үхдэг байжээ. Одоо харин бүх төрлийн өвчинийг найдвартай хурдан эдгээдэг болсон. Мөн бусад шинжлэх ухаан, байгаль шинжлэл, сансар судлал, мэдээллийн ШУ, техник технологи зэрэг бүгд үсрэнгүй ХӨГЖСӨН БА 60 жилийн өмнөхтэй харьцуулахад ихээхэн боломжыг хүмүүс бидний өмнө нээж өгсөн байна. Энэ нөхцөлд бид өвдөнө, үхнэ гэж бараг байхгүй болно. Магадгүй дахиад 60 жил өнгөрөхөд ШУ хэд дахин хөгжих бөгөөд тэр үед хүн төрөлхтөн мөнх амьдрах байх гэж ярьсан юм._
Би их гайхлаа. Дөнгөөд 20 хүрч явсан миний бие өөрийгөө аль эрт хөгширсөнд тооцдог байсан бөгөөд тэр сэтгэлгээгээ дагаад алхаа гишгээ ч удаашираад, намба сууж эхлэж байсан цагсан. Тэгээд ч бас монголчууд маань юу гэж ярьдаг билээ. "Монгол хүн 60 хүрч ухаан суугаад, 61-тэйдээ насбардаг" гэж. Энэ ч бас үндэсгүй биш. Статистик эмхэтгэлээс харвал монгол хүний дундаж наслалт 63 ба хэдэн жилийн өмнө бол 61 байсан нь гарцаагүй. Хувьсгалын өмнөх жилүүдэд бол 34 байсан гэдэг. Монгол улсын засгийн газар ч үүнийг нарийн тооцоолж Иргэдээ 60 хүртэл нь ажиллуулаад тэтгэвэрт гаргахад алдагдалгүй гэдгийг бодсон байгаа юм. дөчөөд жил ажилласан хүнд 3 жил тэтгэвэр өгчихөд яахав дээ тиймээ. тийм.
БИ ч гэсэн монгол хүн мөн тул иймэрхүү сэтгэлгээтэй байлаа. ХАрин тэр цав цагаан толгойтой жар гарсан япон өвгөн юу гэж сэтгэж байсан гээч. Мөнхрөх тухай. Гэхдээ бүр амьдралын туршлага, ШУТехногийн дэвшлийн хөгжлийг барин тавин
нотолж байгаад шүү. Мөн өөрөө яг ингэж хэлсэн юм. "Миний амьдралын ихэнх хугацаа миний өмнө байгаа" гэж. Ингэж хэлэх монгол залуу хүмүүс хэд байгаа бол.
Үүн дээр л япон монгол хоёр сэтгэхүйн онцлог их байгаа юм даа.
Энэ үгнээс нь би 2 зүйлийг ухаж авлаа.
1-рт. Сэтгэхүйн энэ онцлог бидний амьдралын чанарт нөлөөлж байна.
2-рт, Хэрвээ энэ өвгөн 60 жил амьдрахдаа хориод жилийг нь өсөж том болох, сурах боловсрох гэх мэтдээ зарцуулаад 40 жилээ хийж бүтээхдээ зарцуулахад оргүй хоосноос энэ их баялгийг бүтээж чадсан юм бол одоо энэ их баялаг, нөөц, мэдлэг, туршлага, нэр хүнд дээрээ түшиглээд дахиад 60 жил амьдарвал юу юуг хийж дуусгах бол. Лав надад хийх юм үлдээхгүй нь гэж бас айж билээ.
Заза энэ бол оршил байлаа.
Харин тэр өвгөн Японы түүх үүсэл гарлын тухай ярихдаа эхлээд нийт хүмүүсээс асууж билээ. Монгол хүмүүс хөх тамгатай төрдөг. Солонгос хүмүүсийн бас зарим хувь нь /буюу 40 орчим хувь гэсэн байхаа/ хөх тамгатай байдаг гэнэ. Харин Япон хүмүүст хөх тамга байдаг уу гэж асууваа.
Би өөрийн судалсан өчүүхэн зүйлдээ итгэж байсан тул хамгийн түрүүн гар өргөөд тийм байх үндэсгүй гэж хариулсан юм. Хубилай хааны цэргүүд японруу нэвтэрч чадаагүй шүү дээ. Хэдхэн хүмүүс эрэг дээр буугаад, амьд үлдэж нутгийн иргэдийн дунд шингэсэн боловч өдгөөгийн 120 сая хүний нэг хувьд ч хүрэхгүй биз гэж бодож амжиж байгаа юмаа. Бусад хүмүүс хариулсангүй билээ. Гэтэл тэр өвгөн Япон хүмүүс 100 хувь хөх тамгатай төрдөг гэж хэллээ. Би гайхлаа. Яагаад.
Тэгтэл би дөнгөж 700 зуун жилийн тэртээг харж тэгэж хэлсэн бол Япончууд гэдэг маань 2000-3000 жилийн өмнөөс Монголын газар нутгаас нүүдэллэсэн бидний нэг хэсэг юм гэнээ. Үүнийг тэр өвгөн буюу япон хүн өөрөө хэлсэн билээ.
Эндээс дахиад л нэг зүйлийг ухаж авав. Мэдлэг хэзээ ч төгс байдаггүй юм. Сурсан мэдсэн зүйл болгон чинь чамайг хичнээн их юм мэддэггүйг л ойлгуулдаг болохоос, мэдээд дуусчихдаг зүйл огт биш гэдгийг.
Гэх мэтчилэн л юм ойлгож авсан боловч тогтоодоггүй, цоорхой сав тул өвгөний нэрнээс өгсүүлээд олон зүйлийг савны цоорхойгоор алдсандаа, мулгуу толгойгоо балбавч нэмэр нэгэнт өнгөрчээ.
Сэтгэгдэлүүд:
анжигай- хахаха тэр бол яг үнэн. бас үнэхээр лай ланчиг шүү. бүүр залхчихлаа
Хүннү нар чинь Монголын өвөг дээдэс биш гээд л батлаад байдаг. Гэтэл Монголчууд тэгээд хаанаас гараад ирсэн байж таарах уу? гайхаад байгаа юм. Эсвэл Японы арал дээрээс залхуунуудыг нь хэдэн мал өгөөд хөөчихсөн нь энд ирж Хүннү нарыг хөөгөөд оронд нь суурьшчихсан юм болов уу :-p
бичлэгүүд чинь их таалагдлаа, санал нийллээ, мэдэж авлаа
bayarlalaa
Монголын Их Эзэнт Гүрний Нийслэл хотын туурийг босгохын Оронд Эрдэнэзуу хэмээх шашны төвийг байгуулж эзэнт гүрнийг маань мартуулах, хүмүүсийн сэтгэхүйд хархорум хот гэхээсээ илүү шарын шашны нэг хийд л толгойд нь түрүүлж буудаг болсон шүү дээ.
Өөрсдөөрөө, эцэг өвгөдөөрөө, үүх түүхээрээ бахархалгүй яахав. Аа гэхдээ ... Хийрхэж болохгүй.
Мөн миний хэлэх гэсэн нэг санааг хэлсэн байна. Бид 2400 жилийн өмнөх, Хүннүгээс өмнөх түүхээ бас судалмаар байна. Над шиг тэгж япон өвгөний өмнө муугаа бүү харуулууз. Тэгж байж тэр гадаадынхантай түүхээ ярилцаж минийх чинийх дээрээ тулмаар бйана. Ганц Чингис гэдэг нэрнээс өөрийг мэдэхгүй байж байвал бид хүний идэш болно шүү дээ. Үүнийг судлах л хэрэгтэй та нөхдийн үг олонд хүртээл болж, хүмүүс уншиж оюун санаандаа нэгийг бодоод өнгөрч байвал их сайнсан даа.
Завтайсан болоод морьтойсон бол нэгдсэн ойлголт төрөхөөр л, Эргэж бидэнд үлдэхээр л асуулт байна. Чи энэ талаараа шипи үлдээчих л дээ хө.
Аа бас туйлын гэж ойлголт байдаггүй, Өрөөлийн төлөө өөрсдийгөө элээсэн хүмүүст буруу гэж юу байх вэ. Нэг бодлоор тэд бусдыг золиосолсон боловч түүхийн өнцөгт өөрсдийнхөө нэр төрийг золиослон байж түүхийг үргэлжлүүлсэн шүү дээ.
Үүнийг судалж тогтоохгүй бол миний хэлээд байгаа тэр бусдын идэш болно гэдэг маань тэрний урд маань л бусдын түүх зохиогчид өөрсдөдөө хамааруулаад биччихнэ шүү. Жишээ нь Лувсанданзангийн Алтан товчид Шарын шашины нөлөөтэй болоод түвд энэтхэгийн угсаа гэж шууд бичсэн байдаг. Тэр бол арай худлаа л даа. Гэхдээ бид эндээс бодох хэрэгтэй шүү. Мөн шашны болон улс төрийн нөлөө, мөн бусад шалтгааны улмаас үнэн зүйл нь аль вэ гэдэг нь хүртэл тодорхойгүй болчихсон байдаг. Үүнийг бид чадлынхаа хэрээр ариутган шүүж байх үүрэгтэй бизээ.
Нэг сэдвийн талаар нэг сэтгэлээр хамтран халуун яриа өрнүүлж буйд баярлалаа. Мэдээж бид ингэснээр нэг их асуудал шийдчихгүй л дээ тийм ээ? Харин бид хоорондоо саналаа солилцож, өөрсдийн олж авсан мэдээллүүдээ харилцан солилцно гэдэг бидэнд үнэхээр чухал зүйл бөгөөд, энэ блогийн оршин байгаа учир нь тэр болох байх гэж бодож байна. Монголчуудын угсаа гарал гэдэг бидний хувьд сонин сэдэв. Би 9-10-р зуун гэж хэлэхдээ Монголын нууц товчоог төдийлөн их иш үндэс болгоогүй юмаа. Монгол туургатан үндэстэн, нүүдэлчид гээд ярьвал нийтийн тооллоос өмнө хэдэн мянган жилийн асуудал болно. Би үүнтэй санал нэгтэй байна. Харин өнөөгийн Монгол гэж нэрлэгдээд байгаа тусгаар тогтносон улс,түүнийг бүрдүүлэгч зонхилох угсаатнууд хэдийд жинхэнэ утгаараа үүсээ вэ гэдгийг л сонирхоод байна л даа. Сайтар мэдэгдэж байгаа эртний угсаатнаас Хүннү нар нүүдэлчин соёлт үндэстний тухайд ярьвал яах аргагүй бидний өвөг гэж явах нь зүйтэй болов уу. Ухаандаа бидний өвөг дээдсийн харьяалагдах омог, овог Хүннү Сяньби нарын үндэстний бүтцийг бүрдүүлэхэд орлцож байсан байж болохын.Гэхдээ үүгээр нь л бид шууд Хүннүүгийн шууд хойч нь мөн гэж хэлж боломгүй юм шиг санагдаад байна. Өнөөгийн тусгаар тогтносон үндэстэн улс болох Монголчуудын угсаатны бүрдэл жинхэнэ утгаараа өмнө нь дурдсан он тооллын хэсэгт үүсэлтэй байж магадгүй гэж бодоод байгаа нь: Монгол туургатны гэж хэлж болох овог аймгууд Монголын нутаг дэвсгэр дээрх харь гаралт улсуудын хүчирхэгжлийн үед бууран доройтож тарж сарнин алийг нь Хүннү, Сяньби гэж оноон ялгахад бэрх болтлоо жижиг аймгуудад хуваагдан бутарсан юм шиг байгаан. Сурвалж бичигт Нируны хойчийг бусдад шахагдан 2 айл улс /2 отог ч юмуу эсвэл омог/ болтлоо доройтож Эргүнэ Кун руу зулбалаа гэж хүртэл гардаг биздээ.Энэ үед хүчирхэгжсэн харь улсын харъяанд ч монгол овгууд үлдсэн байх л даа.Гэхдээ энэ маань жинхэнэ угсаатны бүрдлийг ярихад хүрэлцээ муутай байх.Мөн дээрх сарнимал байдлын нэг баталгаа байж болох зүйл нь Кидан мөхөх үеийн Монгол нутаг дээрх олон салангид аймаг, ханлигууд байгаа юм.Харь угсааны Найман, Хэрэйд, монгол туургатанд хамаарах Хамаг монгол болон Татар, Мэргид гэх зэргээр маш олон том жижиг овог аймгууд байсан. Эд бие биенээсээ тусгаар маягтай оршиж аль аль нь товойн гарч ирэх боломжтой бие биенээ анасан байдалтай оршиж байсан байна. Тэгвэл бидний шууд өвөг дээдэс гэж хайх шижим бол эдгээр монгол аймгууд юм. Хамаг Монгол, Татар, Ойн иргэд, Онгуд, Түмэд, Мэргид гэх зэрэг. Тэгэхлээр эдгээр овог аймгууд хэдий үед үүсч вэ гэдгийг л нарийн судлах хэрэгтэй байх. Өнөө Нируны үлдэгдэл энэ тэрээс хөөгөөд багцаалаад явбал эдгээр Монгол аймгуудын үүсэл үсрээд 8-р зуунаас доош орохгүй байх гэж бодож байна. 9-10-р зуун гэсэн нь тус овгуудыг байгууллын хувьд харьцангуй хэлбэршиж,аймаг, ханлигийн зохион байгуулалттай болж ирсэн үе боловуу гэж баримжаалсных юм.Чухам ингэж ирсэн явдал нь шинэ залуу угсаатан бий болж улмаар үндэстэн улс үүсэх түүхэн эхлэл болсон юм болов уу гэж бодож байна.
Харин Чиний хэлж байгаа найман хэрэйдийг харь угсааны, Татар мэргэд аймгуудыг монгол туургатан гэдгийг би сайн ойлгохгүй байна. Минийхээр бол бүгд монгол аймгууд. Харин Хамаг Монголоос бусад нь өөрсдийгөө монголчууд гэдэггүй байсан байх. Мэргэдүүд, татарууд ч гэсэн. Сүүлд чингис хаан л нэгтгэн түүнээс хойш Монголд хамаарах болсон байх.
Тэгэхээр миний бодлоор бол одоогийн Монгол газар нутагт оршиж байсан найман, хэрэйд, мэргэд, татар зэрэг аймгуудаас гадна Чингисийн нэг туг доор нэгтгэсэн олон үндэстэний дундаас одоогийн бидний үндэстэн бүрэлдсэн байх ёстой. Гэхдээ хэн нь хэдэн хувийг эзэлж байгаа нь л онц сонирхолтой болох байх. Мөн хожмын үндэстэнүүдийн нүүдэл бас их нөлөөлнө. Жишээ нь дайн тулааны улмаас ойрдууд өөлдүүд монголын зүүн хязгаарт нүүж ирсэн. зөрөөд Цогтын цэргүүд түвд хүрсэн. Торгуудын Хо өрлөг иргэдээ аван орост нүүсэн, хожим эргэж ирсэн , казак иргэд налайх, шарын голруу нүүсэн, буриадууд урагшаа орж ирэн онон, хэрлэн, орхон голын савд нутаглах болсон, торгуудууд мөн монгол улсын төв хэсэгт нүүдэллэн ирсэн, барга эймаг хэрхэн нүүдэллэж Монголын зүүн талаар орж ирсэн зэрэг гэх мэт үндэстний их нүүдлүүдэд ач холбогдол өгөхөө мартаж болохгүй. Хэрэв эднийг бүгдийг Монгол угсаатан гэж үзэх бол эд нарын үүсэл гарлыг судлаж яаж үүссэнийг тогтоох нь бас л нэг их хэцүү биш юм шүү.
Юань гүрний үед ойрдууд гэж одоогийн баруун монголыг бүрэлдүүлэгч улсууд бий болон хүчирхэгжиж үндэстэнийг үүсгэсэн шиг билээ.
Миний бодлоор бол Хүннүгээс өмнө Монгол үндэстэн бий болсон гэж үзэж байгаа бөгөөд Хүннү гүрний үеэс эхлэн хүчирхэгжин, бусад үндэстэнд уусахын эсрэг дархлаатай болсон гэж бодож байна. Ингэж бодвол бас их залуу үндэстэн биш бөгөөд харин сүүлийн үед монгол гэдэг улсын дотор халх гэдэг үндэстэн бий болж байгаа юм бишүү гэж хэлмээр байна.
Санал бодлоо солилцож байгаад баярлалаа.
Нөгөөтэйгүүр би Монголчууд болон Хүннү хоёрын хамаарлыг яг ч үгүйсгэчихээгүй шдээ.Бид нүүдэлчин соёлын хувьд л нэг айд хамаарах юмаа л гэж бодсоноо хэлсэн шүүдээ.Тэр үеийн Хүннүгийн бүрэлдэхүүнд манай өнөөгийн зарим угсаатан, овог хамаарч байсан байж болох ч үүгээр нь бид өөрсдийгөө буюу одоогийн Монгол үндэстнийг хүннү улсын шууд хойч угсаа нь юумаа гэх дүгнэлтийг л би үгүйсгээд байгаа юм.
Тэр найманы хатны хэлсэн үгийн тухайд би өөрийн бодлоо хэлчихсэн шүү дээ. Тэд, мөн мэргэд, татарууд ч өөрсдийгөө монгол гэдэггүй байсан. Харин Чингис нэгтгэсний дараа бол монгол гэж нэрлэгдэн Монгол үндэстэнд багтах болсон гэж. Харин үндэстэнүүдийн хувьд хамаг монгол, татар, мэргэд нар нь нэг үндэстэн. Мөн хэрэйд, найман нарыг ч хэл, соёлын хувьд, аж байдлын хувьд бусад үндэстэнүүдээсээ илүү монголтой ойр байсан болвуу гэж бодож байна.
Харин шашин шүтлэгийн хувьд бол тэр аймгийн тэргүүлэх нөхдүүд нь ямархуу чиг хандлагатай байна. Тэрүүгээр нь л тогтож байсан байх. Одоогийнхтой адил нийт олны дундаас авч үздэггүй байсан болвуу. Жишээ нь монгол улсын их хааны удам мөртлөө гүюг мөнх нар нь эх сорхагтани бэх-н нөлөөгээр христ мөргөлтөн байсан гэж үзэх үндэстэй. Гэхдээ нийт монголчууд маань бөө мөргөлтөн л байсан шүү дээ. Тиймээс хэрэйд найманыг шашнаар нь зааглаж үзэх нь учир дутагдалтай юмуу даа.
Монгол гэдэг нэр томьёоны хувьд бол их олон зүйл байдаг байх. Эрдэмтэд ч нэг бус эрдмийн ажил хийгээ биз.
Миний хувьд бол
1, Гэсэрийн тууж дээр мин гэдэг уултай, мон гэдэг голтой гэж гардаг. Тэгэхээр нэг голын нэрнээс үүссэн байж болох
2, Мөн гол аймгууд нь гэсэн санаагаар мөн гол гэдэг нь сунжраад монгол болсон байх.
3, Хамгийн их бодож явдаг санаа нь бол тэр мөнх гал гэсэн үг гэж бодож явдаг даа. Тэр нь үг зүйн хувьд яаж хувираад монгол болсон гэдэг нь эрдэмтэн мэргэдийн тайлбар минийхээс илүү байна биз дээ.
Харин яаг түүхэн ойлголтын хувьд бол Хамаг Монгол ханлиг хүчирхэгжин Хабул хааны үес эхлэсэн болвуу. Тэрнээс өмнө бол Нүүдэлчидийг Ху, му гэх зэргээр л нэрлэж байсан байх.
Нөхөр харилцах хаягаа үлдээж өөрийн блогийн хаягийг оруулбал их сайн байна. Хэдий болтол зочин болох вэ хө. Одоо айлчин бол тухай морил.
Бид их халуун маргаан өрнүүлжээ нэг мэдсэн. Сэтгэл хангалуун байна. Яахав маргалдсан сэдвийнхээ хувьд гэвэл бид энэ талаар өөр өөрсдийн ойлголтдоо үнэнч үлдэх нь ээ.Энэ харамсах зүйл биш л дээ. Харин ч эсрэгээр. Энэнээс үүдээд цааш маргах сонирхол их төрж байна. Завтай болж байгаад бичнэ ээ.
Шашин шүтлэгийн тархалт нь тухайн үеийнхээ хөгжил дэвшлээс буюу мэдээллийн тархцын хурднаас хамаарах зүйл болов уу.Хэн ч ямар ч мэдээллийг хаанаас ч яаж ч олж авах болоцоо дүүрэн өнөө үеэс байдлыг харах өөр. Тэр байтугай Өгөөдэйн үед Монголд тархсан загалмайн шашин, Хэрэйдийн үед тарсан шашинаас тархах хурдац, шалтгааныхаа хувьд нэлээд өмнөө зүйл юм.Нүүдэлчин соёлт хүмүүс гадны шашиныг хүлээж авахад үндсэн бишрэлээсээ гажих нэлээд томоохон шалтгаан нөхцлүүд хэрэгтэй байсныг эрх биш зөвшөөрөх хэрэгтэй байх. Тийм шалтгаануудад: урьд нь хүчирхэг байсан улсын соёлыг хуулбарлах, өөрийн хүчирхэгжилтийн үед тусгаар статусаа бататгах үүднээс өөр соёлыг авах зэрэг хүчин нөхцлүүд байж болох юм. Хэрэйдийн хувд ярих юм бол тэд нарыг загалмайн шашныг зүгээр нэг хаанаас ч юм олоод авчихаагүй, өмнө нь хүчирхэг байсан Киданы соёлын тархалт, нөлөөллийн дор олж авсан боловуу гэж бодож байна. Энд зарим нэг талаар угсаатны соёлын ижилшилийг үгүйсгэж болохгүй байх. Тэр үед хэдийгээр буддын шашин ноёрхож байсан ч гэсэн шашны тархалтууд эрх тэгш шинжтэй байсан байх. Харин Өгөөдэй улсын үед бол байдал өөр. Монгол нэгдсэн улс үүсээд нэгэнт Европ, Азид өөрийн нөлөөлөлтэй болж амжаад байсан үе. Тэгэхлээр мэдээллийн хурд өмнөхөө бодвол харьцангуй дэвшилттэй болсон үе байж таарна. Энд тэр загалмайн шашинтай байсан гэгдэх монгол хүмүүс энэ шашиныг угтаа соёл гэдэг утгаар нь хүлээж авч байсан боловуу. Эдгээр байдлаас дүгнээд шууд л нүүдэлчдийн дунд загалмайн шашин өөрөө ороод ирсэн шиг бодох нь учир дутагдалтай боловуу гэж бодож байна.
Мөн бас нэг хэлэх зүйл гэвэл би Хэрэйд Найман нарыг харь гаралтай гэж хэлэхдээ ганцхан шашины ялгааг голлоогүй гэдгийг эрхэм нөхөр болгоох биз дээ. Татар бол Хамаг монголын өстөн аймаг л байсан болохоос тэд нар өөр хоорондоо харь элэгтэн гэж талцаж байгаагүй юм боловуу гэмээр зүйлс ажиглагддаг. Харин Есүхэй, Тэмүжин нар болоод тэдний хүмүүсийн Найман Хэрэйд нартай харьцах харьцаа нь бусдаас нэлээд өөр, угтаа тэднийг эртний соёлт улсууд гэсэн хандлагаар харилцаж байсан байдаг. Эдгээр улсууд нь улс аймгийнхаа статусын хувьд бусад нүүдэлч овог аймгаас нэлээд өөр, өвөрмөц байсан юмуу гэмээр санагддаг.
Блог гэх зүйл надад байхгүй л дээ. Зүгээр энэ хэр сэтгэгдлээ солилцоод явах нь миний хувьд юу юунаас эрхэм байна л даа.
Харин бид өөрийн өөрийн ойлголтдоо үнэнч үлддэг их туйлбартай зөрүүд гарууд юм гээч.
Миний хувьд Монгол улсынхаа сайн сайхнаар л илүү бахархаж, тэр үеийг л илүү шамдан судалж сонирхон ярьж явдаг болохоос бас мэргэжлийн талаас үнэн зөв аль нь болохыг хөөж судалдаггүй муу зантай юмаа. Энэ бодлоор бас бид одоо байгаа бусад улсуудын өмнө өөрсдийгөө эртний төрт ёсны түүхэн уламжлалтай гэдгээ нотлохын тулд худал үнэн яриад ч болсон Хүннү бол бидний дээд өвөг гэж, Хэрэйд найман бол бас л Монгол аймаг гэж нотлох нь илүү хэрэгтэй байх гэж бодож бйана. Цагаан хэрмээс хойшхи нум сум агсагчдыг шанью захираг гэсэн энэ үгэн дээр л дөрөөлж бид цаашаа хөгжиж, Энэ тугийн доор иргэдийн сэтгэлийг нэгтгэж улсаа хүчирхэг болгон ирээдүйд тэмүүлэх л чухал юм даа гэж боддог юм.
Энэ тал дээр андын сэтгэлийг гонсойлгох боловч бид өнгөрсөнөөр биш ирээдүйгээр бас амьдрах хэрэгтэй санаж өөрийгөө цагаатгах юм даа. Хэн нэгэн өөрийнхөө нэр төрийг золиослон сйан мууг хийж байж л түүхэнд Монголоо авч үлдэхгүй бол болдоггүй шиг билээ. Ж нь Чойбалсан.
Тэгэхээр анд минь миний түүхийн талаарх миний бодол санааг ойлгосон бизээ.
closefriend-d,
anh asuultand maani hariulj ene sedviig bichsend thanx.
bi chamtai sanal 1 bnaa, medeej Mongolchuud tsever tsustanguud bish ldee, gehdee gadadad ireed harval Aziud,ter dundaa solongos, yopon, hyatad,turkud ged zunduu ulsuud Mongoltoi uursdiiguu holboj yarih ih durtai bdag shu dee. bi anh sain sudlagui bsan bolohoor duugui sonsoj suudag bsan yum.bi aziudad ih durgui ldaa,tiimes tednii yarij bgaagiin esreg tiim bh yosgui gej bodood haij unshsan yum. olj unshtal togtoogdson ugui ni medegdehgui halit garsan yaria ch yumu bhgui zuil.g duiviilgej ih yaridag yum bilee. tiimes bi eh oronch uzeltei bolohoor uursdiiguu tsever tsustai gej bodyo gesen yum. unendee aziud haanas ehelsen ni oldohgui boltoi,bid bugd l neg eh uusver.s uused tendeese tal tal tiish tarj nuusen bgam lda. chinii heldeg zuv,Mongolchuud,yer ni Aziud Baigali nuurin dergedes(Sibirees) nuudellej irsen yum bnale.uchir ni tend tsag agaar mash huiten bjee,Aziin tuv hesegt irj suurishsan ni Mongolchuud, jahan umard ruu yavsan ni Hyataduud, Hyataduudiin umnud hesegt bsan humus urgeljilj umard ruu nuuj solongoschuud boljee.ter uyed yopon aral bish eh gazartai niilsen bjee.umnud hyataduud ba solongosuudiin zarim heseg ni odoonii yoponii eh gazar luu tsag agaar ba ideh zuil elbegteigeees tiishee nuuj odoonii yopon humuus uussen gej unshsiim ldaa.Mongol hamgiin anh sibirtei oir tuv hesegt togtson bolohoor hyatad,solongos,yoponii ali alind ni tsusni nuluutei bj boloh bgaaz?bas bid sibiriin havitsagas bugd irsen bolohoor oir tsustanguud bj taaraa. olj unshihad ingej bichsen bnale,tegd odoo yagad bid jahan yalgaatai ve gevel bidnii amidarch bga gazriin tsag agaar,yos zanshil,amidraliin hev mayag,idej uuj bga zuil zergese shaltgalad biye biyenese gadaad turhuru jahan uurchlugdjee gej bichsen bgam internet.d.
baagii.d ,
ug garliig sudlah bol 8 hereid.s ehelj sudlah ni buruu yum,anh ter Aziin tuv hesegt ireed suurishsan humuus l yavandaa heden ovog aimag bolj erh medel zergiin tuluu Hunnu,Syanibi ene ter ulsuud bii bolj neg negnee tataj buulgaa bizee gej bodjiino.getel haa bsiiin ter bur hoidoh 1200-gaad onii 8 hereid tatar ene terees ehelj ug garlaa sudalval utgagui yum.
bid Sibirees ,Baigali nuuraas nuudellej irsen bolohoor ter Sibirt yamar bdlaar yamar humuus yaj amidarch bgad irsniig haij sudlah heregteim,bi haij uzsen lde, haramsaltai ni ter nuudelles umnuh zuiliin talaar meddelel sain oldohgui bga yum. ta buhen nadad itgehgui bga bol dor burnee haigad uzeerei, bi haij unshsanaa l bichsen yum, uur eh survalj bval oruularai.
minii deer bichsen.g tooh ch ugui ter baagii boldoo ta 3 shal hoidoh heden 100 jiliin daraah yum bichinguutee margaldsan bh yum, ..
boldood,
chinii helj bgaa zarim ni zuvoo. Mongolchuud bgaa zuilee harahgui, medrehgui,ashiglahgui bj hugjiltei ornii araas yavij salbaganadag humuus bna.heden bga uildveruudee shinechled bosgohgui, hayad shine yum hiine ged yu ch hiij bga yum bdaggui.
odoo haraad bhad Minii Mongol oron hugjij bga bish inflyatsi usuud l ulam hetsuu bolj bga l haragdad bh yum,gadadin heregtei heregguig duuraisnaas bolj bgam.
10jiliin dund bolovsroliig 12 jil bolgochloo.Mongol hun Amerik, Europe.g bodvol potential.n huvid hamaagui iluushde, 12 jil bolloo ged deerded bga yum bhguishd.
deer uyed ajliin 6 udur bsan bol odoo 5 udur, 2 udur amarna, ajilda ireed ajlaa sain hiij bga zuil ch bhgui,iim mayagaar bur zalhuu, udaashraltai boltson...zereg hereggui yum ih duuraij bgaz?
uuriin gesen bodol setgehui, teged odoo bol eh oronch uzel ter uls turchdud mash dutmag bnaa, zurh harlah yum ,henii tuluu yu hiiged bga yum be ted nar? eh oronch uzel bhgui boltson bnshde,.hyatad solongosuud orj irj ajil hiij biznes erhelj bna,..bi solongost ajillaj bga hunees sonssiim, solongoschuud Manai Mongoliig uursdiinhuu ireeduin amidrah gazar ni gej yarij bna gesen.booj uhmeer bish bnuu? tegj yarij bhad ni uu tegelgui yahav,bid biye biyenese suraltsaj evtei nairtai soyoltoi amidrah heregtei ged oruulad bhuu?
bolij uz za.
manai Mongolchuudiin bas zan lda, zochlomtgoi,elegseg,nairsag ged, gevch ter gadaaduud chin bidnii ene setgeliig ulandaa gishged orj ired yu hiij bna?
odoo jahan hatuu nhgui bol bolohoo bsaan, tsaana chin heden jiliin daraa yana?
blog-oo yagad hutluhgui bnaa,
shar huudas ugmuur bna shu.
goyo medeelel hurdan oruulaach ee.
Сэтгэгдэл үлдээх: